Türk P&I Sigorta Hasar Uzmanı Erdinç Kartal Gürsoy imzalı makale şöyle:
Limanlar, global deniz ticaretinin olmazsa olmaz paydaşları arasında yer almakta olup limanın büyüklüğü ve rıhtım sayısına bağlı olarak yıl içerisinde yürütülen her bir operasyonun arka planında barındırdığı katlanılması güç ve büyük riskler, ticaret devamlılığının sağlanabilmesi açısından Liman Sorumluluk Sigortası ile teminat altına alınmaktadır. Bu nedenle liman sorumluluk poliçeleri, hem Türkiye’de hem de global pazarda özel underwriting yaklaşımı gerektiren, teknik açıdan karmaşık sigorta ürünleri arasında yer almaktadır.
Liman Sorumluluk Sigortası, liman ve terminal işletmecilerinin faaliyetleri sırasında üçüncü şahıslara, üçüncü şahıslara ait mallara veya çevreye verebilecekleri zararlar nedeniyle doğabilecek hukuki sorumlulukları teminat altına alan temel deniz sigortacılığı ürünlerinden biridir. Gemi yanaşma, bağlama, yükleme–tahliye, depolama ve liman içi lojistik faaliyetler, yüksek hacimli operasyonlar, ağır ekipman kullanımı ve farklı tarafların aynı anda sahada bulunması nedeniyle önemli sorumluluk risklerini barındırmaktadır. Bu nedenle liman sorumluluk poliçeleri, hem Türkiye’de hem de global pazarda özel underwriting yaklaşımı gerektiren, teknik açıdan karmaşık sigorta ürünleri arasında yer almaktadır.
RİSK ANALİZİ VE UNDERWRITING SÜRECİ
Poliçe tanziminden önce gerçekleştirilen risk analiz çalışmaları, teminat kapsamının ve fiyatlamanın sağlıklı bir biçimde yapılabilmesinin temelini oluşturmaktadır. Bu analizlerde limanın operasyonel profili, elleçlenen yük türleri (özellikle IMDG kapsamındaki tehlikeli yükler), yıllık gemi çağrı sayısı, toplam tonaj, kullanılan vinç ve ekipmanların özellikleri, rıhtım ve altyapı durumu detaylı şekilde değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra taşeron kullanım oranı, hizmet sözleşmelerindeki sorumluluk ve tazminat klozları, geçmiş hasar performansı ve zarar önleme uygulamalarının olgunluk seviyesi de underwriting açısından kritik öneme sahiptir.
ULUSLARARASI GÜVENLİK STANDARTLARI
Uluslararası uygulamalarda, ISPS Code kapsamında yapılan Port Facility Security Assessment (PFSA) çalışmaları da; güvenlik, sabotaj ve yetkisiz erişim risklerinin değerlendirilmesine katkı sağlayarak sorumluluk riskinin daha doğru analiz edilmesine imkân tanımaktadır.
GENİŞLETİLMİŞ TEMİNATLAR VE DİJİTAL RİSKLER
Teminat yapısı oluşturulurken, standart üçüncü şahıs sorumluluğu kapsamına ilaveten farklı risk alanlarını kapsayan ek teminatlarla poliçenin kapsamı genişletilebilmektedir. Çevre kirliliği ve petrol sızıntısı sorumluluğu, enkaz kaldırma ve temizleme masrafları, liman işletmecisinin gözetim ve kontrolü altındaki yükler, taşeron ve çalışanlara ilişkin sorumluluklar ile operasyonel hatalardan kaynaklanan mesleki sorumluluk teminatları bunların başlıcalarındandır. Son yıllarda dijitalleşme yolunda atılan adımların liman operasyonlarına entegrasyonu ile birlikte, siber saldırıların üçüncü şahıs zararlarına yol açabilecek etkileri de sigorta programlarında dikkate alınan yeni risk alanları arasında yer almaktadır. Düşük frekanslı ancak yüksek şiddetli kayıplara yol açabilen altyapı/server hasarları limitlerin belirlenmesi noktasında göz önünde bulundurulması gereken faktörler arasındadır.
MUAFİYET YAPISI VE HASAR YÖNETİMİ
Muafiyet bedellerinin belirlenmesinde ise temel olarak limanın risk iştahı, hasar frekansı ve finansal yapısının gücü dikkate alınarak değerlendirmeler yapılmaktadır. Küçük ve sık meydana gelen operasyonel hasarlarda daha yüksek muafiyetler tercih edilerek hasar yönetim sürecinin sigortalı tarafından üstlenilmesi sağlanmaktayken, büyük ve katastrofik kayıplarda muafiyet seviyesinin reasürans yapısı ile uyumlu olacak şekilde denge gözetilerek kurgulanması önem arz etmektedir. Bu noktada doğru risk beyanı/analizi ve şeffaf bilgi paylaşımı, ileride yaşanabilecek teminat uyuşmazlıklarının önüne geçilmesi açısından kritik rol oynamaktadır.
REASÜRANS STRATEJİLERİ VE P&I MODELİ
Liman sorumluluk sigortalarında reasürans yapısı da poliçenin sürdürülebilirliği açısından belirleyici olmaktadır. Genellikle kota payı ve eksedan reasürans anlaşmaları ile kapasite oluşturulmakta, yüksek limitli ve istisnai riskler için ise fakültatif reasürans çözümlerine başvurulmaktadır. Global ölçekte P&I kulüplerinin, karşılıklı reasürans ve havuz mekanizmalarıyla büyük sorumluluk hasarlarını yönetme modeli, liman sorumluluk risklerinin katmanlı biçimde nasıl dağıtılabileceğine dair önemli bir referans noktası oluşturmaktadır.