Bu makale ‘Tersaneler ve tekne sahipleri için kritik öneme sahip inşa sigortalarının kapsamı; yasal zorunlulukları ve teknik detayları üzerine kapsamlı bir inceleme’ niteliği taşıyor.
Türk P&I Sigorta’nın Ocak 2026 sirkülerinde yayınlanan Temelli’nin o makalesi şöyle:
SEKTÖREL BAKIŞ VE STRATEJİK ÖNEM
Ülkelerin ekonomik kalkınması ve savunma sanayisi açısından stratejik öneme sahip olan tekne inşa sektöründe, farklı ölçek ve özelliklerde deniz araçları üretilmektedir. Tekne inşa sigortaları hem tersaneler hem de tekne sahipleri için önemli bir finansal güvence sağlayarak projelerin planlandığı şekilde ve aksamadan tamamlanmasına katkıda bulunur. Yüksek bedelli riskler barındıran bu projelerde, her bir inşa sürecine özgü teknik zorlukların dikkate alınarak risklerin doğru şekilde analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır.
ULUSLARARASI STANDARTLAR VE TEMİNAT KAPSAMI
Tekne inşa sigortaları, Türkiye’de ve uluslararası uygulamalarda yaygın olarak “Institute Clauses for Builders Risks 1.6.88” klozları kapsamında düzenlenmektedir. İngiltere’deki Institute of London Underwriters (ILU) tarafından 1 Haziran 1988 tarihinde yayımlanan bu klozlar, oldukça geniş kapsamlı teminatlar sunmaktadır. Ana hatlarıyla teminat altına alınan riskler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
- İnşa halindeki teknenin uğrayabileceği fiziksel hasarlar.
- Teknenin, inşaatçı ve taşeron tersaneleri arasında veya mutabık kalınan başka bir lokasyona taşınması sırasında ortaya çıkabilecek riskler.
- Denize indirme sürecinde meydana gelebilecek hasarlar.
- Testler ve deneme seferleri sırasında oluşabilecek zararlar.
- Çatışmadan veya teminat altındaki bir kaza veya olaydan doğan hukuki sorumluluklar.
FİYATLANDIRMAYI BELİRLEYEN TEMEL UNSURLAR
Tekne inşa sigortalarında fiyatlamayı etkileyen başlıca faktörler; inşa edilecek teknenin tipi ve boyutları, inşa süresi, tersanenin teknik yeterliliği ve sektördeki tecrübesi, hasar geçmişi ile inşa sürecini denetleyecek klas kuruluşu olarak sıralanabilir.
SİGORTALILARIN DİKKAT ETMESİ GEREKEN KRİTİK HUSUSLAR
Tekne inşa sigortası yaptıran sigortalıların özellikle aşağıdaki konulara dikkat etmeleri önem arz etmektedir:
1. Yasal Yükümlülükler: Sigortacılık kanununun 15. maddesi uyarınca, Türkiye’de yerleşik kişilerin Türkiye’deki sigortalanabilir menfaatlerini, Türkiye’de faaliyet gösteren sigorta şirketleri aracılığıyla ve Türkiye’de sigortalatmaları zorunludur. Tekne inşa sigortaları da bu kapsamda değerlendirilmelidir.
2. Ek Teminatlar ve İstisnalar: Deprem ve yanardağ püskürmesi, savaş ve grev riskleri ilgili klozda istisna olarak düzenlenmiştir. Ancak talep edilmesi hâlinde bu riskler ek teminat olarak poliçeye dâhil edilebilir. Çatışma sorumluluğu ile P&I teminatları ve istisnaları da klozlarda detaylı şekilde yer almaktadır. Ayrıca çevre kirliliği riskleri için ek teminat alınması sigortalılar tarafından değerlendirilmelidir.
3. Poliçe Başlangıcı: Tekne inşa poliçelerinde poliçe başlangıç ve bitiş tarihleri geçici tarihler olarak belirlenir. Sigortacının sorumluluğu, belirtilen geçici başlangıç tarihinde malzemelerin inşaatçıya veya taşerona teslimi ya da teknenin inşasına fiilen başlanmasıyla (hangisi önce gerçekleşirse) yürürlüğe girer.
4. Vade ve Teslimat Süreçleri: Tekne inşaatı, belirtilen geçici bitiş tarihinden önce tamamlanır ve donatana teslim edilirse sigorta teminatı sona erer. Vade uzatımı taleplerinde, teklif aşamasında taraflarca mutabık kalınan aylık uzatma primi uygulanarak ek prim tahakkuk ettirilir. Ancak vade uzatımı ile revize edilen poliçe bitiş tarihinin, teknenin deneme seferlerini tamamlamasından itibaren 30 günü aşmaması gerekmektedir. Deneme seferlerinin tamamlanmasını takiben 30 gün içinde teslim gerçekleşmezse, teminat 31. günün başında sona erer.
5. Sefer Mesafesi ve Bildirim: Teknenin kendi gücüyle yapacağı deneme veya teslim seferleri, inşa yeri ile 250 deniz mili mesafe içinde kalınmak kaydıyla teminat altındadır. Bu mesafenin aşılması veya teknenin yapım yerinin ya da limanın dışına çekilmesi durumunda, sigortacıya bildirim yapılması ve ek prim ödenmesi koşuluyla teminat sağlanabilir. Bildirim yapılmaması hâlinde meydana gelen hasarlar teminat dışı sayılabilir.
6. Sigorta Bedeli ve Güncelleme: Poliçelerde yer alan sigorta bedeli, inşaat sözleşmesinde belirtilen geçici değer esas alınarak belirlenir. Nihai sözleşme bedeli veya mutabık kalınacak bir oranla artırılmış toplam yapım maliyetinden hangisi daha yüksekse, sigorta bedeli olarak kabul edilir ve tazminat üst sınırı geçici değerin %125’i ile sınırlıdır. Poliçe dönemi içerisinde inşa projesinde meydana gelen değişikliklerin sigortacıya iletilmesi bu nedenle de önemlidir.
7. Hatalı Tasarım ve Hasar Ayrımı: Sigorta süresi içinde ortaya çıkan ve herhangi bir parça veya parçaların hatalı çiziminden kaynaklanan, bu nedenle sigortalı varlıkta meydana gelen ziya veya hasarlar teminat altındadır. Bununla birlikte, hatalı parçaların onarımı, değiştirilmesi, yenilenmesi veya plan değişikliği ve iyileştirme nedeniyle oluşan masraflar teminat kapsamına dâhil değildir. Başka bir ifadeyle, hatalı tasarlanan bir parçanın tekneye verdiği zararlar teminat altındayken, ilgili parçanın kendisine ait masraflar teminat dışıdır.
8. Risk Değerlendirme Zamanlaması: Tekne inşa sigortasında teminat, tüm inşa sürecini kapsar ve sigortacılar riski değerlendirirken toplam inşa süresini dikkate alır. İnşanın başlangıç aşaması yerine, riskin arttığı ilerleyen dönemlerde yapılan sigorta taleplerinde daha avantajlı şartlar beklemek sigorta uygulamalarıyla uyuşmamaktadır.
SONUÇ VE UZMANLIK VURGUSU
Yüksek tutarlı risklerin söz konusu olduğu tekne inşa sigortalarında, tersanelerin çalışmayı planladıkları sigorta şirketinin bu alanda deneyimli; teknik bilgiye sahip ve etkin bir hasar yönetimi ekibi bulundurmasına özellikle dikkat etmeleri kendi menfaatleri açısından büyük önem taşımaktadır.
